به گزارش خبرنگار وبدا، دکتر طاهره چنگیز چنگیز معاون آموزشی وزارت بهداشت امروز (شنبه ۳۱ مردادماه) در نشست خبری با اشاره به موضوع افزایش ظرفیت رشته‌های تخصصی، اظهار کرد: اگر در یک رشته مانند بیهوشی ظرفیت‌های خالی وجود دارد، نباید از این موضوع نتیجه گرفت که این رشته مورد نیاز نیست.

وی افزود: بیهوشی یکی از رشته‌های به‌شدت مورد نیاز نظام سلامت است و اگر متخصص بیهوشی در یک مرکز حضور نداشته باشد، عملاً فعالیت بسیاری از متخصصان دیگر از جمله جراحان، چشم‌پزشکان و متخصصان زنان نیز مختل خواهد شد.

وی افزود: در مقابل، ممکن است در یک بیمارستان ۳۲ تخت‌خوابی، حضور متخصص داخلی و طب اورژانس برای پوشش خدمات ضروری کافی باشد و الزاما نیازی به حضور متخصص تمام رشته‌ها وجود نداشته باشد. بنابراین، افزایش ظرفیت باید بر اساس نوع خدمات مورد نیاز در هر سطح از ارائه خدمات سلامت صورت گیرد، نه صرفاً بر اساس خالی ماندن صندلی‌های یک رشته.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به نظام سطح‌بندی خدمات سلامت گفت: در درمان، موضوعی تحت عنوان «سطح‌بندی خدمات» وجود دارد که مشخص می‌کند چه خدماتی باید در هر جمعیت و هر سطح ارائه شود و چه خدماتی، به‌ویژه خدمات غیر اورژانسی، می‌تواند از طریق نظام ارجاع پوشش داده شود.

دچنگیز تاکید کرد: از عزیزانی که درباره نیاز به افزایش ظرفیت رشته‌های مختلف اظهارنظر می‌کنند، درخواست دارم اعلام کنند نیازها را بر اساس چه شاخص و مستنداتی احصا کرده‌اند. نمی‌توان صرفا بر اساس اینکه در یک شهرستان متخصص یک رشته وجود ندارد، اعلام کرد که حتماً باید ظرفیت آن رشته افزایش پیدا کند؛ تصمیم‌گیری باید مبتنی بر آمار و شواهد باشد.

وی ادامه داد: برای تربیت متخصصان رشته‌هایی مانند اورولوژی، ارتوپدی و سایر رشته‌های تخصصی، باید توجه داشت که ما رشته‌های ماژور از جمله داخلی، جراحی، اطفال و زنان داریم و بخشی از خدمات تخصصی‌تر می‌تواند با طراحی درست برنامه و استفاده از همین رشته‌های پایه و ماژور پوشش داده شود. همچنین در برخی بیمارستان‌ها حضور متخصص طب اورژانس می‌تواند بخش قابل توجهی از نیازهای اورژانسی را پوشش دهد.

 

سالمندی جمعیت به معنای افزایش نیاز به فوق‌تخصص‌های پزشکی نیست

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به موضوع سالمند شدن جمعیت کشور نیز گفت: افزایش جمعیت سالمندان، نباید بهانه‌ای برای اعلام نیاز گسترده به خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی پزشکی باشد.

وی افزود: با سالمند شدن جمعیت، نیاز به خدمات سلامت افزایش پیدا می‌کند، اما باید مشخص کنیم این نیاز دقیقا از چه جنسی است. در جوامعی که جمعیت سالمند بیشتری دارند، اگرچه نیاز به خدمات تخصصی پزشکی وجود دارد، اما نسبت نیاز به خدمات پرستاری، مراقبتی، توانبخشی و خدمات رفاهی سالمندان بسیار بیشتر است.

دکتر چنگیز تصریح کرد: شاید جامعه ما بسیار بیش از آنکه به فوق‌تخصص‌های متعدد، برای مثال فوق‌تخصص‌های مرتبط با اورولوژی سالمندی، نیاز داشته باشد، به خدمات مراقبتی، توانبخشی، پرستاری و حمایت‌های اجتماعی و رفاهی برای سالمندان نیازمند باشد. بنابراین نباید با ارائه آدرس غلط، افزایش سن جمعیت را صرفا به افزایش نیاز به خدمات فوق‌تخصصی پزشکی تعبیر کنیم؛ چراکه این موضوع می‌تواند به گران‌تر شدن ارائه خدمات به سالمندان نیز منجر شود.

 

تکلیف افزایش ۲۰ درصدی ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی تا سال ۱۴۰۴ اجرا شد

معاون آموزشی وزارت بهداشت در ادامه درباره اجرای مصوبه افزایش ظرفیت پذیرش دانشجویان پزشکی و دندانپزشکی گفت: بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، افزایش سالانه ۲۰ درصدی ظرفیت پذیرش دانشجویان پزشکی و دندانپزشکی تا سال ۱۴۰۴ تکلیف وزارت بهداشت بود که این مصوبه اجرا شده و دوره زمانی آن به پایان رسیده است.

وی افزود: اجرای این مصوبه در بسیاری از دانشگاه‌ها موجب شد ظرفیت پذیرش نسبت به سال مبنا در مدت چهار سال به حدود دو برابر برسد و در حال حاضر حدود ۷۵ هزار دانشجو در رشته پزشکی در حال تحصیل هستند.

دکتر چنگیز با اشاره به شاخص پزشک به جمعیت در قانون برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: شاخص دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، نسبت پزشک به جمعیت است. اگر پزشکان و دانشجویان پزشکی در حال تحصیل را در نظر بگیریم، این شاخص برای سال ۱۴۰۸ محقق شده است؛ به این معنا که حتی اگر از امروز هیچ دانشجوی پزشکی جدیدی هم پذیرفته نشود، دانشجویان موجود پس از فارغ‌التحصیلی می‌توانند شاخص پیش‌بینی‌شده پزشک به جمعیت در سال ۱۴۰۸ را تأمین کنند.

وی تاکید کرد: البته هیچ‌گاه قرار نیست ظرفیت پذیرش پزشکی به صفر برسد و هم تکلیف شورای عالی انقلاب فرهنگی و هم تکلیف برنامه هفتم توسعه در این زمینه وجود دارد، اما مسئله مهم این است که در کنار کمیت، کیفیت آموزش دانشجویان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

 

افزایش دو برابری پذیرش بدون تامین زیرساخت‌های آموزشی امکان‌پذیر نیست

معاون آموزشی وزارت بهداشت با تاکید بر ضرورت حفظ کیفیت آموزش پزشکی گفت: سوال اساسی این است که آیا با افزایش تعداد دانشجویان، می‌توانیم به تکلیف علمی، اخلاقی و شرعی خود برای ارائه آموزش مطلوب به دانشجویان پذیرفته‌شده نیز عمل کنیم؟

دکتر چنگیز افزود: وزارت بهداشت در مکاتبات متعدد اعلام کرده است که با افزایش قابل توجه ظرفیت پذیرش، حفظ کیفیت آموزش با چالش جدی مواجه شده است. فردی که با عنوان فارغ‌التحصیل پزشکی یا دندانپزشکی از دانشگاه خارج می‌شود، باید حداقل‌های علمی و عملی لازم را کسب کرده باشد.

وی با اشاره به ماهیت عملی آموزش پزشکی تصریح کرد: آموزش پزشکی صرفاً آموزش نظری نیست. بخش قابل توجهی از آموزش‌های پزشکی عملی است و دانشجو باید مهارت‌ها را ببیند، انجام دهد و تحت نظارت استاد و تیم آموزشی آموزش ببیند. نمی‌توان صرفا به خواندن کتاب و شرکت در آزمون اکتفا کرد و انتظار داشت دانشجو پس از فارغ‌التحصیلی به‌تنهایی مسئولیت درمان بیمار را بر عهده بگیرد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت ادامه داد: افزایش دو برابری ظرفیت پذیرش در مدت چهار سال، نیازمند تامین زیرساخت‌های آموزشی متناسب از جمله افزایش دو برابری اعضای هیئت علمی، تخت‌های بیمارستانی و عرصه‌های آموزشی مناسب بود؛ اما فراهم کردن چنین زیرساخت‌هایی متناسب با سرعت افزایش پذیرش در چهار سال، عملاً امکان‌پذیر نبوده است.

وی خاطرنشان کرد: بنابراین در سیاست‌گذاری آموزش پزشکی، باید همزمان با توجه به نیازهای واقعی کشور، ظرفیت زیرساخت‌های آموزشی، کیفیت تربیت دانشجویان و سطح‌بندی خدمات سلامت نیز مورد توجه قرار گیرد تا افزایش کمی ظرفیت، به کاهش کیفیت آموزش و در نهایت آسیب به نظام سلامت منجر نشود.

 

با ادامه روند فعلی پذیرش پزشکی، احتمال بیکاری پزشکان در آینده وجود دارد

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به اجرای برنامه پزشکی خانواده، گفت: بخش قابل توجهی از پزشکان عمومی که در سال‌های آینده از دانشگاه‌ها فارغ‌التحصیل می‌شوند، باید در نظام ارائه خدمات سلامت به‌کار گرفته شوند و اگر با همین روند افزایشی به پذیرش دانشجوی پزشکی ادامه دهیم، در آینده نه‌چندان دور با معضل پزشکان بیکار مواجه خواهیم شد.

دکتر چنگیز با اشاره به حدود ۷۵ هزار دانشجوی پزشکی در حال تحصیل اظهار کرد: این دانشجویان در چند سال آینده فارغ‌التحصیل خواهند شد و طبیعتا پس از فارغ‌التحصیلی یا باید به عنوان پزشک عمومی وارد بازار کار شوند و یا در دوره‌های تخصصی ادامه تحصیل دهند. اگر پزشکی تربیت کنیم که قرار نباشد به عنوان پزشک فعالیت کند، عملاً منابعی که برای آموزش او صرف شده، هدر رفته است.

وی افزود: یکی از مسیرهای اصلی فعالیت پزشکان عمومی، برنامه پزشکی خانواده است. در مدل فعلی، در مناطق شهری به ازای هر سه هزار نفر جمعیت و در مناطق روستایی به ازای هر چهار هزار نفر، یک پزشک خانواده پیش‌بینی شده است.

معاون آموزشی وزارت بهداشت ادامه داد: اگر جمعیت کشور را حدود ۹۰ میلیون نفر در نظر بگیریم و حتی فرض کنیم به ازای هر هزار نفر جمعیت یک پزشک عمومی با برنامه پزشکی خانواده قرارداد داشته باشد، به حدود ۹۰ هزار پزشک نیاز خواهیم داشت؛ در حالی که تأمین بودجه برای جذب چنین تعداد نیرویی برای کشور امکان‌پذیر نیست. بنابراین حتی اگر مقصد همه پزشکان عمومی، برنامه پزشکی خانواده باشد، باز هم با توجه به روند فعلی افزایش پذیرش دانشجوی پزشکی، احتمال مازاد پزشک وجود دارد.

دکتر چنگیز تاکید کرد: این موضوع یک معضل جدی است که باید از هم‌اکنون برای آن برنامه‌ریزی کنیم. اگر روند افزایش پذیرش دانشجوی پزشکی با همین سرعت ادامه پیدا کند، در آینده نه‌چندان دور با مسئله بیکاری پزشکان مواجه خواهیم شد.

وی همچنین برنامه پزشکی خانواده را مسیر اصلی تامین پزشک عمومی برای مناطق محروم دانست و گفت: برای تامین پزشک عمومی در مناطق محروم، مدل دیگری جز برنامه پزشکی خانواده نداریم و باید همین مدل را اصلاح و تقویت کنیم.

معاون آموزشی وزارت بهداشت افزود: اگر پزشکان مورد نیاز نظام سلامت را بر اساس الگوی درست تأمین کنیم، علاوه بر این، طی سال‌های گذشته حدود ۳۰ درصد پذیرش پزشکان متاهل و سهمیه‌های مرتبط با عدالت آموزشی نیز انجام شده و حدود پنج هزار پزشک عمومی از این مسیرها تربیت شده‌اند که می‌توانند در مناطق مورد نیاز و در قالب برنامه پزشک خانواده فعالیت کنند.

دکتر چنگیز گفت: بنابراین با اصلاح مدل ارائه خدمت و استقرار درست پزشکان در مناطق مورد نیاز، نمی‌توان صرفا از عنوان «کمبود پزشک عمومی» برای توجیه افزایش بی‌رویه ظرفیت استفاده کرد.

 

جشنواره شهید مطهری، جشنواره ایده نیست، جشنواره مداخلات آموزشی اثربخش است

معاون آموزشی وزارت بهداشت در ادامه درباره جشنواره شهید مطهری و میزان اثربخشی طرح‌های ارائه‌شده در این جشنواره اظهار کرد: طرح‌هایی که در جشنواره شهید مطهری به عنوان طرح برگزیده انتخاب می‌شوند، صرفاً یک ایده خام نیستند؛ این طرح‌ها باید حداقل دو نیم‌سال اجرا شده، مورد ارزشیابی قرار گرفته و اثربخشی آنها تایید شده باشد.

وی افزود: بنابراین جشنواره شهید مطهری، جشنواره ایده‌ها نیست، بلکه جشنواره مداخلات و طرح‌های آموزشی است که حداقل یک سال اجرا شده، ارزیابی شده و ارزشمندی و اثربخشی آن به تأیید رسیده است.

دکتر چنگیز با اشاره به اهمیت استمرار طرح‌های برگزیده گفت: نکته مهم این است که یک طرح پس از انتخاب در جشنواره، تا چه اندازه استمرار پیدا می‌کند و آیا می‌تواند از یک ایده یا مداخله آزمایشی به یک فرایند معمول و جاری در نظام آموزش پزشکی تبدیل شود.

وی ادامه داد: بسیاری از اقداماتی که امروز در وزارت بهداشت اجرا می‌شود، ابتدا به عنوان یک ایده نوآورانه و در قالب یک طرح جشنواره‌ای اجرا شده، حداقل دو ترم مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفته و پس از اثبات اثربخشی، به یک فرایند رسمی تبدیل شده است.

معاون آموزشی وزارت بهداشت، آزمون صلاحیت بالینی را یکی از نمونه‌های این فرایند عنوان کرد و گفت: آزمون صلاحیت بالینی که امروز یکی از الزامات برنامه پزشکی عمومی و از الزامات فارغ‌التحصیلی دانشجویان پزشکی است، در ابتدا به صورت یک طرح و مداخله نوآورانه اجرا شد و پس از ارزیابی و تایید، به یک الزام آموزشی تبدیل شد.

دکتر چنگیز افزود: بسیاری از تغییرات برنامه‌های آموزشی، مقررات و آزمون‌هایی که امروز در نظام آموزش پزشکی اجرا می‌شوند، ریشه در همین طرح‌های نوآورانه دارند و فهرست این موارد نیز قابل ارائه است.

 

هوش مصنوعی می‌تواند آموزش پزشکی را شخصی‌سازی کند

معاون آموزشی وزارت بهداشت همچنین درباره ظرفیت‌های هوش مصنوعی در آموزش پزشکی گفت: یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی، شخصی‌سازی آموزش و بازسازی فرایندهای تعاملی یادگیری است.

وی توضیح داد: برای مثال، در آموزش بالینی پزشکی، یکی از روش‌های معمول این است که استاد از دانشجو می‌خواهد درباره یک وضعیت بالینی فکر کند و فرایند ذهنی خود را توضیح دهد؛ سپس استاد بر اساس پاسخ دانشجو، سوال‌های بعدی را مطرح می‌کند تا مشخص شود دانشجو در کدام بخش از فرایند تشخیص یا تصمیم‌گیری دچار مشکل است.

دکتر چنگیز افزود: این فرایند را می‌توان با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی شبیه‌سازی کرد تا دانشجو به جای اینکه صرفا یک محتوای ثابت را مطالعه کند، با یک محیط تعاملی مواجه شود که متناسب با پاسخ‌های او، سوال مطرح کند و نقاط ضعفش را شناسایی کند.

وی یکی دیگر از کاربردهای مهم هوش مصنوعی را تصحیح آزمون‌های تشریحی دانست و گفت: در حال حاضر بخش قابل توجهی از آزمون‌ها به صورت تستی برگزار می‌شود، چراکه برای کلاس‌ها و آزمون‌هایی با تعداد بالای دانشجو، تصحیح تعداد زیادی پاسخ تشریحی دشوار است؛ اما استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند امکان تصحیح آزمون‌های تشریحی را نیز فراهم کند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت تاکید کرد: البته استفاده از هوش مصنوعی در این زمینه باید با دقت و نظارت علمی انجام شود و ابزارهای هوش مصنوعی نیز باید متناسب با رشته و محتوای مورد ارزیابی طراحی و آموزش داده شوند.

دکتر چنگیز با اشاره به توسعه مستمر این فناوری اذعان کرد: هوش مصنوعی می‌تواند آموزش را تعاملی‌تر و شخصی‌سازی‌شده‌تر کند و با توسعه این فناوری، ظرفیت‌های جدیدی در آموزش ایجاد خواهد شد.

 

آموزش ارزش‌های حرفه‌ای بیش از آنکه شنیدنی باشد، دیدنی است

معاون آموزشی وزارت بهداشت در پاسخ به پرسشی درباره شکاف آموزشی میان دانش‌آموزان مناطق مختلف کشور و تاثیر سوابق تحصیلی بر رقابت کنکور گفت: درباره اعداد و ارقام مربوط به کنکور و تأثیر سوابق تحصیلی، سازمان سنجش آموزش کشور اطلاعات و آمار دقیق‌تری در اختیار دارد و اظهارنظر بدون دسترسی به داده‌های آماری، نمی‌تواند ارزیابی دقیقی ارائه دهد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت آموزش ارزش‌های حرفه‌ای در پزشکی گفت: موضوع ارزش‌هایی که یک پزشک باید به آنها پایبند باشد، فوق‌العاده مهم است و این موضوع بیش از آنکه خواندنی یا شنیدنی باشد، دیدنی است.

دکتر چنگیز افزود: ما معتقدیم فرهنگ سازمانی، یعنی مجموعه ارزش‌ها، باورها و اعتقادات حاکم بر یک مجموعه، نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری رفتار حرفه‌ای دانشجویان و پزشکان دارد. تذکر دادن و بیان مطالب ارزشی قطعاً مفید است، اما مطالب ارزشی و نگرشی بیش از آنکه از طریق شنیدن منتقل شوند، از طریق مشاهده، تجربه و قرار گرفتن در یک محیط مناسب فراگرفته می‌شوند.

وی خاطرنشان کرد: اگر محیط آموزشی و سازمانی به هر دلیلی واجد الگوی مناسب نباشد، همان محیط می‌تواند آثار خود را بر شکل‌گیری نگرش و رفتار حرفه‌ای دانشجویان بگذارد؛ بنابراین توجه به فرهنگ سازمانی و الگوهای رفتاری در محیط‌های آموزشی، بخش مهمی از تربیت پزشک حرفه‌ای و متعهد است.