منظور از کمک های اولیه روان‌شناختی چیست؟

کمک‌های حمایتی و عملی انسانی، به هم‌نوعانی که از بحران جدی رنج می‌برند (مانند کسانی که شاهد مرگ خشونت آمیز نزدیکانشان بوده اند). این کمک‌ها از هر دو نوع روانی و اجتماعی می‌باشند و توسط نیروهای داوطلب قابل انجام است.

 

برای چه کسانی مفید است؟

برای افراد پریشان و مضطربی که اخیراٌ در معرض یک رخداد بحرانی جدی قرار گرفته‌اند. این افراد توانایی سازگاری با شرایط ایجاد شده را ندارند، و نیاز به کمک دیگران دارند تا آرام شوند و با شرایط سازگاری پیدا کنند.

هدف: بازیابی و پیشگیری از اختلالات سلامت روان در شرایط بحران و جنگ، از طریق افزایش تاب‌آوری و دادن امید به فرد و جامعه

 

شامل چه مواردی است؟

- تشخیص نیازها و نگرانی‌ها و به دنبال آن پشتیبانی و حمایت عملی

- کمک های غذایی و آب و پوشاک به افراد نیازمند

- کمک به افراد برای احساس آرامش

-  گوش دادن به اظهارات آنان، بدون وادار کردنشان به صحبت

- کمک به آنان برای دسترسی به اطلاعات و حمایت‌های اجتماعی بیشتر

 

 حفاظت از آنان در برابر آسیب‌های بیشتر چه مواردی را نباید انجام داد؟

- مواردی که فقط افراد حرفه ای مانند روانشناس و مشاور یا مددکار بر آن مسلط هستند. 

- تاکید بر بازگویی افکار، احساسات و برداشت هایشان از واقعه اخیر 

-  اگرچه شنیدن و گوش دادن به صحبت‌ها و درد دل های مردم یکی از اجزای کمک های اولیه روان‌شناختی است، ولی این به منزله وادار کردن مردم به بیان احساست نیست.

-  اصرار داشتن بر اینکه به کسی کمک کنیم که اصلاً علاقه‌ای نشان نمی‌دهد.

- قطع کردن ناگهانی صحبت با فرد، و رها کردن او بدون کمک‌های عملی

- وعده غیرعملی و غیرممکن به افراد دادن

- قضاوت کردن افراد بخاطر علایم و واکنش هایشان

 

چه مواردی علاوه بر کمک‌های اولیه روان‌شناختی برای بازیابی بلند‌مدت مردم و آسیب‌پذیری کمتر آنان مفید است؟

-  احساس امنیت، آرامش، ارتباط با دیگران و امیدواری

-  دسترسی داشتن به حمایت های اجتماعی، جسمی و روانی

- احساس اینکه همه هوای یکدیگر را دارند.

 

چه زمانی برای کمک‌های اولیه روان‌شناختی مناسب است؟

- در اولین تماس با افراد بسیار مضطرب و آشفته 

- حین وقوع و یا بلافاصله بعد از وقوع حادثه و یا حتی روزها و هفته‌ها بعد

 

محل انجام کمک‌های اولیه روان‌شناختی؟

- هرجایی که به اندازه کافی مطمئن و امن باشد، مانند پناهگاه‌ها، اردوگاه‌ها و مدارس یا مراکز بهداشت

- حفظ حریم شخصی و کرامت شخص مهم است.

 

چه کسی می‌تواند کمک‌های اولیه روان‌شناختی را انجام دهد؟

برای انجام آن نیاز به مدرک یا تحصیلات خاصی نیست. خیلی از مردم از آن استفاده می‌کنند، بدون آنکه بدانند نام آن چیست.

سه جزء اصلی تشکیل دهنده کمک‌های اولیه روان‌شناختی کدام است؟

1. نگاه و دقت کردن (استفاده از چشم هایمان)
2. گوش دادن فعال (استفاده از گوشمان)
3. مرتبط کردن فرد (استفاده از زبان و دستانمان)

منظور از نگاه و دقت کردن چیست؟

- کسب اطلاع از شرایط و اطمینان یافتن از امنیت محل 

-کشف اینکه چه کسی کمک لازم دارد؟ 

- توجه به امنیت و خطرات محل 

- توجه به صدمات و آسیب‌های جسمی افراد و نیازمند به کمک‌های اورژانشی پزشکی

-تشخیص نیازهای فرد (آب، غذا، لباس و ...) 

- تشخیص شرایط عاطفی

 

منظور از گوش دادن فعال چیست؟

- به سمت فرد رفته و خودتان را معرفی کنید 

-به حرف های او توجه کنید و فعالانه گوش کنید 

-شرایط روانی او را درک کنید 

-به او کمک کنید تا احساس آرامش به او دست دهد. برای اینکار تون صدای خود را آرام و نَرم نگهدارید، درصورت نیاز به او یک لیوان آب دهید. 

- به فعالیت هایی که باعث آرامششان می‌شود ترغیب نمایید (مانند عبادت، پیاده روی، بازی با کودکان)

-بپرسید چه چیزی احتیاج دارد؟

-راه حلی برای مشکلاتش پیدا کنید.

 

چگونگی گوش دادن فعال

یکی از ارکان مهم کمک‌های اولیه روان‌شناختی، گوش دادن فعال است. برای گوش دادن فعال باید: 

- کاملاً چشمتان به فرد باشد و نه گوشی همراه یا جای دیگر

-واقعاً گوشتان به فرد باشد و به حرف هایش با حوصله گوش دهید 

- ذهنتان نیز متوجه فرد باشد، از طریق دلسوزی و احترام قائل شدن

 

منظور از مرتبط کردن فرد چیست؟

- سعی کنید با بستگان و اطرافیان او تماس و آنها را از یگدیگر باخبر سازید و بین آنها ارتباط برقرار سازید. 

- دسترسی او را به مراکز ارائه خدمت فراهم نمایید (داروخانه، پزشک، روانشناس و ...)

 

انواع واکنش افراد به بحران؟

- نشانه های جسمانی مانند لرزش، سردرد، خستگی شدید، از دست دادن اشتها

- غم و اندوه و گریستن

-نگرانی از قریب الوقع بودن یک پیشامد بد 

- بی خوابی و کابوس o زودرنجی یا خشم

- به هیچ وجه حرف نزدن

-گُم‌گشتگی و حیرانی (حتی نداند کجاست) 

- درصورت شدید و یا پایدار بودن این علایم ممکن است نیاز به معرفی به یک درمانگر باشد.

 

کمک‌های اولیه روان‌شناختی برای کودکان چه فرقی می‌کند؟

 در مجموع از همان سه جزء تشکیل شده ولی بسته به سن ظرافت رفتاری داوطلب با کودک فرق می‌کند.

مثلاً برای کودک، پیدا کردن پدر و مادرش بسیار برای او آرامش‌ بخش‌تر و از هر اقدامی مهمتر است. 

یا بسته به سن در آغوش گرفتن کودک و گرفتن دستهای او با رعایت شرایط فرهنگی بسیار کارساز است.

 امید دادن به کودک (البته با صداقت) برای کودک خیلی آرامش بخش است.

 

آیا داوطلبین خود به کمک‌های اولیه روان‌شناختی نیاز دارند؟

 بلی رعایت هر سه جزء برای خودمان که داوطلبانه به فکر امید و آرامش دادن به دیگران هستیم ضرورت دارد:

1. نگاه و دقت کردن به خود: به واکنش‌های خودمان هم دقت کنیم و اگر دچار خستگی و یا اضطراب شده‌ایم، حواسمان به خودمان هم باشد.

 2. گوش دادن فعال: به ندای ذهنتان گوش دهید. احساسات خود را بشناسید و به آن احترام بگذارید.

 3. مرتبط کردن: خودتان هم با مبادی که می‌توانند به شما کمک کنند ارتباط داشته باشید.

 

تهیم وتنظیم: گروه سلامت روانی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی کرمان

به سفارش: دفتر سلامت روانی اجتماعی واعتیاد وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی

 

منابع: کمک‌های اولیه روان‌شناختی، تالیف سازمان جهانی بهداشت، مترجم: رویا فرامرزی، انتشارات اندیشمند. 2009 A Short Introduction to psychological first aid. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies, 2019.