برنامه پزشک خانواده، به‌ عنوان یکی از راهبردی‌ترین و بنیادی‌ترین طرح‌های نظام سلامت کشور، از دهه ۸۰ در مناطق روستایی و از دهه ۹۰ در مناطق شهری با هدف تحقق پوشش همگانی سلامت، تقویت بسته‌های خدمات جامع، ارتقای کیفیت مراقبت‌ها و افزایش پاسخگویی نظام سلامت به نیازهای مردم در استان فارس آغاز شد. این برنامه، با محوریت پیشگیری، مراقبت مستمر و ارتقای مسئولیت‌پذیری اجتماعی، مسیر دستیابی به سلامت پایدار و عدالت در سلامت را هموار می‌کند. 

 

در سال‌های گذشته، استان‌های فارس و مازندران به عنوان پایلوت اجرای این طرح انتخاب شدند. با وجود چالش‌های مالی و مشکلات تأمین منابع، تجربه این دو استان نشان داد که اجرای برنامه پزشک خانواده می‌تواند به‌طور چشمگیری کیفیت خدمات سلامت را بهبود بخشد. با تأکید مقام معظم رهبری و حمایت ریاست محترم جمهوری، امروز زمینه‌ی گسترش این برنامه در سراسر کشور فراهم شده است؛ زیرساخت‌های فنی، مالی و اجرایی آن از جمله سامانه‌های ارجاع و پرونده الکترونیک سلامت آماده گردیده و ان‌شاءالله امسال شاهد اجرای کامل و عملیاتی نظام پزشک خانواده در سطح ملی خواهیم بود. 

 

در حال حاضر، تمام خدمات سطح اول نظام سلامت در قالب گروه‌های سنی مختلف به جمعیت تحت پوشش از طریق پایگاه‌های پزشک خانواده ارائه می‌شود. این پایگاه‌ها، به‌عنوان واحدهای ارائه‌دهنده خدمات در مناطق شهری و روستایی، نقش کلیدی در دسترسی مردم به مراقبت‌های اولیه دارند. طی سال‌های گذشته، تلاش شده است تا با استقرار تیم‌های سلامت آموزش‌دیده در پایگاه‌های سلامت و مطب‌های پزشک خانواده شهری، سطح سواد سلامت جامعه ارتقا یابد و تحولی در کیفیت مراقبت‌ها ایجاد شود. 

 

از اقدامات مهم در این مسیر، تشکیل پرونده الکترونیک سلامت برای تمام افراد تحت پوشش است. این پرونده‌ها زمینه‌ی ارائه‌ی خدمات دقیق، جامع و پیوسته را فراهم کرده‌اند، موجب افزایش دسترسی عموم مردم به خدمات بهداشتی و درمانی شده و هزینه‌های پرداختی از جیب مردم را کاهش داده‌اند. 

 

بسته‌های خدماتی پزشک خانواده شامل مراقبت از نوزادان و کودکان، مراقبت از نوجوانان و جوانان، مراقبت از میانسالان و سالمندان، سلامت مادران باردار، باروری سالم، فرزندآوری، آموزش سلامت و همچنین پیشگیری و درمان بیماری‌ها است. اجرای این بسته‌ها، در کنار همکاری نزدیک با سازمان‌های بیمه‌گر، موجب ارتقای عدالت در دسترسی به خدمات سلامت در تمامی سطوح از مراقبت اولیه تا خدمات تخصصی خواهد شد. 

 

نظام ارجاع و ارجاع الکترونیک یکی از پایه‌های اصلی پایداری نظام پزشک خانواده است. با ایجاد ارتباط هوشمند میان سطوح ۱، ۲ و ۳ خدمات سلامت، روند تشخیص، درمان و پیگیری بیماران تسهیل می‌شود و از مراجعه مستقیم و غیرضروری به مراکز تخصصی جلوگیری می‌کند. این نظام نه‌تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه در پیشگیری از بیماری‌ها، شناسایی زودهنگام و درمان به‌موقع نقش تعیین‌کننده دارد. 

 

پایگاه‌های پزشک خانواده علاوه بر نقش درمانی، به‌عنوان مراکز آموزش و هماهنگی سلامت جامعه نیز عمل می‌کنند. این پایگاه‌ها با ترویج واکسیناسیون، غربالگری بیماری‌ها، انجام معاینات دوره‌ای و تشویق مردم به سبک زندگی سالم، نقشی فعال در پیشگیری از بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشارخون و بیماری‌های قلبی–عروقی دارند. پزشکان خانواده نیز با مشاوره‌های تغذیه‌ای، توصیه به فعالیت بدنی و ترک عادات ناسالم، مردم را در مسیر سلامت پایدار همراهی می‌کنند. 

 

اجرای کامل و منسجم این طرح در آینده نزدیک، نویدبخش ارائه خدمات به‌مراتب باکیفیت‌تر به مادران باردار و نوزادان و کاهش چشمگیر مرگ‌های قابل پیشگیری است. 

 

با وجود کاستی‌هایی که دانشگاه علوم پزشکی فسا همچون دیگر دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در مسیر اجرای این برنامه دارد، با حمایت مسئولان، نمایندگان محترم مردم، ائمه جمعه و جماعات و شوراهای اسلامی، امید می‌رود که طرح پزشک خانواده به‌طور کامل و اثربخش در شهرستان فسا و سراسر کشور به اجرا درآید؛ گامی بلند در جهت تحقق عدالت، پایداری و سلامت فراگیر ایرانیان. 

 

دکتر بابک پزشکی

رییس دانشگاه علوم پزشکی فسا